In deze aflevering van The Sentyron spreekt Willemijn Rodenburg met Peter van Burgel, CEO van AMS-IX, een van 's werelds grootste internetknooppunten. Vanuit Amsterdam helpt AMS-IX het verkeer te routeren dat netwerken, cloudproviders, telecombedrijven en platforms met elkaar verbindt. De meeste mensen zien die laag van het internet nooit. Maar ze zijn er elke dag van afhankelijk. Dat maakt dit gesprek zo urgent. Peter heeft het niet over het internet als een gemak. Hij heeft het over het internet als kritieke infrastructuur. Infrastructuur die onzichtbaar lijkt als ze werkt, en pijnlijk zichtbaar wordt als dat niet zo is: “Het internet is als water uit de kraan en elektriciteit uit het stopcontact.” Het internet is zo betrouwbaar en zo verweven met ons leven geworden, dat veel organisaties en beleidsmakers het nu als vanzelfsprekend beschouwen. Peters argument is simpel: dat vertrouwen is gevaarlijk.
Het internet is robuust, maar niet onkwetsbaar
Peter is ervan overtuigd dat het internet niet zomaar vanzelf veerkrachtig is geworden. Het werkt omdat het onderliggende systeem is gebaseerd op technische afspraken, interoperabiliteit en redundantie. “Het internet werkt omdat we het eens zijn geworden over hoe het moet werken.” Die openheid maakte het internet wereldwijd schaalbaar. Het creëerde ook een zekere kwetsbaarheid: “Het systeem is afhankelijk van samenwerking, discipline en voortdurende investeringen. Het is sterk, maar niet zelfvoorzienend. En omdat het zo goed werkt, onderschatten veel mensen hoe kwetsbaar de moderne samenleving is geworden.”
“Alles wat we nu doen, hangt af van het internet.”
“Het gaat niet langer alleen om surfen, streamen of berichten versturen. Het gaat om ziekenhuizen, betalingen, mobiliteit, openbare diensten en communicatie. Als de digitale basisinfrastructuur uitvalt, is de schade direct en tastbaar. Geen telefoongesprekken. Geen treinkaartjes. Geen toegang tot systemen. Geen normale bedrijfsvoering.” Daarom verzet Peter zich tegen het idee dat internetinfrastructuur vooral een technische aangelegenheid is. Het is een maatschappelijke kwestie.
Betrouwbaarheid is niet langer de maatstaf. Veerkracht is dat wel.
Peter legt uit dat het discours de afgelopen jaren is verschoven. Waar digitale infrastructuur vroeger vooral in economische termen werd besproken, wordt het nu steeds meer bepaald door geopolitiek, veiligheid en soevereiniteit. “De afgelopen twee of drie jaar zijn veerkracht en soevereiniteit centraal komen te staan in het debat. Die verschuiving weerspiegelt een hardere realiteit. Infrastructuur is niet langer alleen een enabler. Het is ook een doelwit. Niet elke dreiging is zichtbaar voor het publiek, maar de richting is duidelijk: digitale systemen zijn nu verweven met geopolitieke conflicten, strategische afhankelijkheid en nationale veerkracht.”
Daarom heeft hij het niet alleen over verkeersuitwisseling, maar ook over redundantie, noodherstel en back-updiensten. Een voorbeeld hiervan zijn tijdsdiensten, die vaag klinken totdat je beseft hoezeer de digitale infrastructuur afhankelijk is van nauwkeurige tijdregistratie: „Als het niet werkt, merk je ineens hoezeer alles ervan afhangt. Dat is het bredere patroon. De belangrijkste onderdelen van de digitale infrastructuur zijn vaak het minst zichtbaar. Totdat ze uitvallen.”
Als het om soevereiniteit gaat, wijkt Peter af van het fantasiebeeld van autonomie, waarbij landen of organisaties denken dat ze alles alleen kunnen: „Wij definiëren soevereiniteit als keuzevrijheid. Dat is een veel scherpere en bruikbaardere definitie. Die houdt rekening met de realiteit. Nederland kan niet volledig autonoom zijn. Europa kan niet alle afhankelijkheden wegnemen. Digitale infrastructuur is van nature mondiaal. Maar dat betekent niet dat afhankelijkheid passief of blind moet zijn.” Hij stelt dat echte soevereiniteit begint met begrip. Als overheden en organisaties de technologieën waarop ze vertrouwen niet begrijpen, maken ze geen strategische keuzes. Ze accepteren dan simpelweg standaardafhankelijkheden.
“Je kunt alleen een weloverwogen keuze maken als je de technologie erachter begrijpt.”
Dat is met name relevant in de huidige discussie over hyperscalers, AI-infrastructuur en afhankelijkheid van de cloud. Hij pleit er niet voor om de banden van de ene op de andere dag te verbreken, maar voor weloverwogen keuzes, vooral als het gaat om gevoelige gegevens en het algemeen belang.
Overheidsinstanties zetten infrastructuur in de frontlinie
Als Peter het over bedreigingen heeft, wijst hij in de eerste plaats naar staatsactoren. Criminele aanvallen blijven een constante realiteit, maar het zijn de geopolitieke bedreigingen die de inzet verhogen. „Als we het hebben over veerkracht op nationaal niveau, dan vormen staatsactoren de grootste zorg. Digitale infrastructuur maakt nu deel uit van de geopolitieke druk. In tijden van conflict wordt connectiviteit zelf een drukpunt. Verstoring is niet langer alleen maar nevenschade. Het kan juist het doel zijn. Wanneer de spanningen oplopen, zien we meer activiteit op onze firewalls.”
Dat is het signaal dat organisaties serieus moeten nemen. De dreiging bestaat niet alleen uit diefstal. Het gaat om verstoring. En wanneer die verstoring gericht is op de infrastructuur, heeft dat gevolgen die veel verder reiken dan de organisatie zelf. Hij is al even duidelijk over cryptografie. Hij verzet zich tegen pogingen om versleutelde communicatie te verzwakken onder het mom van toegankelijkheid. „Wij zijn absoluut tegen het kraken van de versleuteling van WhatsApp of Signal.“ Het verzwakken van versleuteling leidt niet tot beperkte toegang die uitsluitend ten goede komt aan de goede actoren. Het creëert structurele kwetsbaarheid.
“Versleuteling is momenteel de enige manier waarop we veilig kunnen communiceren.”
Hij brengt dit ook rechtstreeks in verband met post-kwantumrisico’s. Er worden nu al gegevens verzameld in de verwachting dat deze later kunnen worden ontcijferd. Dat maakt de overgang naar post-kwantumcryptografie tot een strategische kwestie, en niet tot een technische voetnoot: „Mensen slaan nu versleutelde informatie op in de hoop dat ze die later kunnen lezen. Daarom is uitstel gevaarlijk. Niet omdat elke organisatie met dezelfde onmiddellijke urgentie te maken heeft, maar omdat versleuteling de toekomst alleen beschermt als deze voor de toekomst is ontworpen.”
Tegen 2030 zal het internet verder geautomatiseerd zijn en meer omstreden
Voor de toekomst ziet Peter AI als de volgende grote kracht die het internet ingrijpend zal veranderen. Niet alleen in de vorm van modellen, maar ook in de vorm van implementatie, automatisering en digitale medewerkers die in de bedrijfsvoering worden geïntegreerd.
“We evolueren van AI-modellen naar de toepassing van AI, en vervolgens naar de digitale medewerker.”
Hij is ervan overtuigd dat deze verschuiving al aan de gang is. De investeringen in infrastructuur zijn enorm. De operationele gevolgen zijn reëel. „We praten niet genoeg over wat er gebeurt met alle mensen die door die systemen worden vervangen. Die spanning loopt als een rode draad door mijn visie op de toekomst. Ik ben niet tegen technologie, verre van dat. Maar ik sta sceptisch tegenover het idee dat versnelling op zich gelijk staat aan vooruitgang. AI zal nieuwe efficiëntie, nieuwe mogelijkheden en nieuwe afhankelijkheden creëren. Het zal ook onopgeloste sociale en geopolitieke kwesties versterken. De technologie gaat sneller dan mensen kunnen veranderen.”
We onderschatten nog steeds wat het internet werkelijk is
Peter stelt niet simpelweg dat het internet belangrijk is. Dat zegt iedereen. Hij stelt dat de samenleving nog steeds onderschat wat het betekent om te vertrouwen op een infrastructuur die wereldwijd, omstreden en in toenemende mate strategisch is. „Het internet is niet zomaar een nutsvoorziening. Het is een systeem van onderlinge afhankelijkheden. Veiligheid is niet alleen bescherming. Het is leiderschap. Soevereiniteit is geen zelfvoorziening. Het is een weloverwogen keuze. En veerkracht gaat niet over de aanname dat het systeem standhoudt. Het gaat over bouwen voor het moment dat het dat niet doet.” Het internet voelt moeiteloos aan, tot het moment dat het niet langer onvermijdelijk lijkt. En tegen die tijd is de echte vraag of we ons op dat moment hebben voorbereid toen alles nog in orde leek.
Luister naar de podcast van Peter (in het Nederlands) via Spotifyof bekijk de podcast op YouTube.